Noetyczny rozwój

Skąd pochodzi ruch rozwoju osobistego?

2017-09-14 11:30:53
Przyjmuje się, że ruch rozwoju osobistego powstał w 20 wieku jako wynik obserwacji, badań, doświadczeń i refleksji wybitnych psychologów, filozofów, socjologów i terapeutów. Wiązał się z takimi nazwiskami jak: Erich Fromm (1900-1980), Karen Horney (1885-1952), Abraham Maslow (1908-1970), Carl Rogers (1902-1987), Kazimierz Dąbrowski (1902-1980).

 

Erich Fromm i Karen Horney byli przedstawicielami niemieckiej psychoanalizy, Abraham Maslow i Carl Rogers reprezentowali amerykańską psychologię humanistyczną, a Kazimierz Dąbrowski był polskim psychologiem i pionierem ruchu higieny psychicznej w Polsce. O ile więc prace nad rozwojem człowieka w Niemczech wiązały się ze szkołą psychoanalityczną, w Ameryce – z psychologią humanistyczną, o tyle w Polsce miały charakter interdyscyplinarny, obejmujący: psychologię, psychopatologię, pedagogikę, filozofię, sztukę i prawo.

 

Psychiczny "dobrostan"
 
Swoisty wkład Ericha Fromma w rozwój człowieka polega, jak sądzę, na przekroczeniu rozumienia człowieka, nadanego przez Freuda. Zdaniem Fromma bowiem człowiek nie jest jedynie mechanizmem, kierującym się irracjonalnymi popędami, ale przede wszystkim jest istotą społeczną, która pozostaje w relacjach z innymi ludźmi. Ostatecznym celem życia ludzkiego nie jest zdrowie psychiczne jako takie, lecz osiągnięcie optimum rozumu i własnej świadomości, odnalezienie drogi do psychicznego „dobrostanu”. Ceną, jaką płacimy za mechaniczne i bezrefleksyjne podporządkowanie się wymogom kultury, w której żyjemy, są różne formy nerwicy.

 

 

Samorealizacja

 
Karen Horney również przeciwstawiła się biologicznej teorii Freuda. Była zdania, że dążenie do rozwoju jest wrodzone. Zdrowy człowiek dąży do tego, by nieustannie się rozwijać i czuje się za to odpowiedzialny. Odpowiedzialność ta dotyczy zarówno wysiłku wkładanego w samorealizację, jak i zmarnowania własnych możliwości. Nie rozwijając się, człowiek wpada w chorobę, w której najbardziej cierpi jego własne „ja”. W konsekwencji traci zdolność do miłości i troski o innych ludzi. Horney sądziła, że mimo upływu czasu człowiek pozostaje kimś niedojrzałym na różnych poziomach jego egzystencji. Błahe wydarzenie przeżywa jako katastrofę, a jego życie pozbawione jest radości i spontaniczności.

 

Samourzeczywistnienie
 
Z kolei Abraham Maslow, autor teorii  hierarchii potrzeb, umieścił potrzebę samorealizacji, rozumianą jako dążenie człowieka do rozwoju własnych możliwości, na najwyższym poziomie swojej piramidy. Uważał, że każdy człowiek ma pragnienie, by stać się najlepszym i osiągnąć wszystko to, co możliwe. Przebieg rozwoju człowieka jest wyraźnie określony. Zachodzi on etapami wyznaczonymi przez realizację kolejno pojawiających się potrzeb o ustalonej hierarchii. Najważniejszym momentem w rozwoju jest pojawienie się, a następnie realizowanie potrzeby samourzeczywistnienia.

 

Twórczy rozwój

 

Podobnie uważał Carl Rogers. Sądził on, że każda jednostka ma potencjalne zdolności zdrowego i twórczego rozwoju, jeśli weźmie odpowiedzialność za własne życie. Osoba samorealizująca się kieruje się własnymi doświadczeniami, słucha swojego wnętrza, podejmuje sama decyzje i odpowiada za nie. Jeśli człowiek nie realizuje się, tylko żyje doświadczeniami innych ludzi i przeżywa je jako własne, następuje zaburzenie osobowości. Konflikty w strukturze osobowości są potrzebne po to, aby mogła zajść zmiana.

 

Rogers podkreślał, że skuteczność jego podejścia terapeutycznego nie tyle zależy od wiedzy akademickiej, ile od umiejętności wytworzenia przyjacielskiej, przyjaznej i empatycznej atmosfery w relacji z klientem. Dzięki temu klient czuje się spokojny, zachowuje się autentycznie, doświadcza spójności siebie, odnajduje siebie i akceptuje, a w postrzeganiu jego doświadczeń znika lęk i sztywność.

 

Integracja osobowości

 

W ujęciu Kazimierza Dąbrowskiego, twórcy teorii dezintegracji pozytywnej, rozwój jest procesem, który dokonuje się przez rozbicie istniejących struktur rozwojowych i spowodowanie stanu dezintegracji, który w efekcie prowadzi do zintegrowania osobowości na wyższym poziomie. Rozwój człowieka dokonuje się na wielu płaszczyznach: intelektualnej, moralnej, społecznej, uczuciowej i religijnej.

 

W ramach tej teorii nerwica nie jest przeszkodą, lecz szansą na przyspieszony i twórczy rozwój. Jest przejawem faktu, że człowiek nie mieści się już na dotychczasowm poziomie rozwoju i niejako musi narodzić się na nowo, by osiągnąć wyższy poziom. W tym kontekście, bardzo życzliwym i przychylnym człowiekowi,
jak sądzę, zaburzenia nerwicowe nie są chorobą, lecz przejawem zdrowia. Brak tego typu zaburzeń może mieć charakter psychopatyczny i to autor nazywa chorobą psychiczną. Zaburzenia nerwicowe stanowią często warunek zdrowia psychicznego.

 

Konflikty w rozwoju

 

W ujęciu Dąbrowskiego dostrzegamy więc wyraźne przesunięcie granicy między zdrowiem a chorobą psychiczną. Zdaniem tego polskiego autora wewnętrzne konflikty i zahamowania są przejawem zdrowia i możliwości rozwoju. Tym samym cierpienie z nimi związane jest niezbędne do osobistego wzrostu człowieka. Wszelka ucieczka przed bólem, przed konfrontacją ze sobą, ze swoimi uczuciami, ich wyparcie, tłumienie czy zaprzeczenie, przynoszą co prawda chwilową ulgę, ale zepchnięte do podświadomości sprawiają, że w ogóle tracimy kontakt z rzeczywistością, przestajemy czuć i żyjemy w swoim własnym świecie, pozbawionym empatii i miłości. Rozwój jest więc nieodłącznie związany z cierpieniem, a ucieczka przed nim przynosi pozorną ulgę.

 

Dąbrowski jest zdania, że rozwój nie jest jedynie rzeczą psychologii, lecz jest to sprawa interdyscyplinarna, daleko wykraczająca poza pozytywistyczne sprowadzenie poszczególnych dyscyplin wiedzy do jakiegoś ograniczonego fragmentu człowieka. Autor sam był osobą wszechstronną, wykształconą w zakresie psychologii klinicznej, psychiatrii, filozofii, pedagogiki. Zapoczątkowany przez niego ruch higieny psychicznej w Polsce miał charakter interdyscyplinarny. Można wręcz powiedzieć, że sprowadzenie rozwoju człowieka jedynie do psychologii byłoby takim samym uproszczeniem, co umiejscowienie jej poza psychologią.
Kategorie wpisu: Historia rozwoju
« powrót
Kreator www - przetestuj za darmo