Przyczyny duszy

Metafizyczne ujęcie duszy w Komentarzu

św. Tomasza z Akwinu do traktatu O duszy

Arystotelesa

Książka pt. Przyczyny duszy stanowi poprawioną wersję rozprawy doktorskiej napisanej i obronionej na Katedrze Filozofii Starożytnej i Średniowiecznej ATK w Warszawie. W tej książce autorka pisze 

o 3 wymiarach duszy ludzkiej: wegetatywnym, zmysłowym i umysłowym. Wszystkie je opisuje i odróżnia od siebie. Podstawą zawartych w niej treści są dzieła filozofów: traktat Arystotelesa pt. O duszy oraz komentarz Tomasza z Akwinu do tego traktatu. Przeznaczona jest dla studentów i absolwentów filozofii oraz nauk humanistycznych, a także wszystkich zainteresowanych, którzy chcieliby się zmierzyć ze specjalistyczną terminologią filozoficzną.

 

Rozprawa stanowi analizę problematyki metafizycznej Komentarza

św. Tomasza do tekstu Arystotelesa "O duszy" i ona właśnie stanowi zasadniczą treść tego dzieła. Szczególnie wysoko należy ocenić ambitny zamiar Autorki zmierzenia się z tekstem ważnym a trudnym,

w którym św. Tomasz swoje rozważania odnosi do bogatej tradycji starożytności i w którym niejeden raz mozolnie trzeba rozróżnić pomiędzy poglądami jego a poglądami tych, z którymi dyskutuje, bądź też na których się powołuje. Z zadania tego autorka wywiązała się z pełnym sukcesem: praca stanowi bardzo staranną i rzetelną analizę Tomaszowego tekstu, z niezwykłą dokładnością przedstawiającą poglądy św. Tomasza na temat duszy z wyraźnym ich odniesieniem do tradycji Arystotelesa i precyzyjnym wyważeniem, na ile z tą tradycją pozostają zgodne, a także na ile od niej odchodzą.

Prof. Dobrochna Dembińska-Siury

 

 

Rozprawa jest nie tylko wnikliwą i staranną prezentacją uzyskanych przez św. Tomasza rozumień myśli Arystotelesa, lecz jest także scaleniem tych rozumień oraz poddaniem ich tematowi aktu istnienia. Rozumienia samej w sobie wspaniałej myśli Arystotelesa, ponadto scalone tematem aktu istnienia, wziętym z myśli św. Tomasza, czynią Komentarz do traktatu "O duszy" Arystotelesa spójnym studium metafizycznie ujętego tematu duszy. Zarazem wnoszą w kulturę polską bogatą formułę realistycznej antropologii filozoficznej, która ma genezę arystotelesowską i wierne tematowi duszy ludzkiej uwyraźnienie i wzbogacenie tomistyczne. Rozprawa ukazuje obydwa te nurty, a tym samym całe piękno tomizmu przenikającego i przejmującego arystotelizm. Nie byłoby tomizmu bez arystotelizmu, a i sam arystotelizm bez wbudowania go w temat aktu istnienia nie byłby pełną prawdą o człowieku, o czym informują historyka filozofii formuły i dzieje awerroizmu.

Prof. Mieczysław Gogacz

 

 

Spis treści

 

Przedmowa

Wstęp

1. Przedstawienie tematu pracy w kontekście odróżnień metodologicznych

2. Określenie celu, metody, problemu i struktury pracy

3. Prezentacja prac badawczych prowadzonych nad tekstem Komentarza

 

Rozdział I

Geneza tekstu i problematyki Komentarza

1. Geneza tekstu Komentarza

2. Geneza problematyki Komentarza

a. Poglądy starożytnych filozofów przyrody

b. Koncepcja duszy według Platona

c. Stosunek Arystotelesa do opinii poprzedników

d. Wpływ następców Stagiryty na kształtowanie filozoficznych poglądów św. Tomasza

 

Rozdział II

Przyczyny duszy w ujęciu strukturalnym i genetycznym

1. Strukturalne ujęcie duszy

a. Określenie duszy od strony natury

b. Ujęcie duszy z perspektywy substancji

c. Przedstawienie duszy jako podłoża przypadłości

d. Ujęcie duszy w aspekcie pryncypiów i przyczyn: formalnej, celowej i ruchu

e. Określenie duszy od strony subsystencji.

2. Genetyczne ujęcie duszy

a. Współzależność duszy i ciała

b. Zewnętrzne przyczyny duszy

3. Przyczyny dusz: roślinnej, zwierzęcej, ludzkiej i oddzielonej

a. Dusza wegetatywna

b. Dusza zmysłowa

c. Dusza rozumna

d. Dusza oddzielona

 

Rozdział III

Przyczyny wegetatywnych i zmysłowych władz duszy

1. Wegetatywne władze duszy: odżywiania, wzrastania i rodzenia oraz ich fundamentalny charakter

2. Zmysłowe władze duszy według koncepcji aktu i możności

a. Działanie władzy wzroku ze szczególnym uwzględnieniem natury światła

b. Przebieg poznania dźwięków przy pomocy władzy słuchu

c. Funkcjonalna zależność władzy węchu od zmysłów: smaku i dotyku

d. Specyfika odczuwania przedmiotu właściwego przez władzę smaku

e. Pośrednik współnaturalny charakteryzujący władze dotyku

f. Władze zmysłowe zewnętrzne ujęte w sposób „powszechny i wspólny”

g. Władza zmysłu wspólnego jako pryncypium i kres zmysłów właściwych

h. Podstawowe różnice w działaniu władzy wyobraźni, właściwych władz zmysłowych i władz intelektualnych

i. Władza łączenia a władza oceny

3. Wewnętrzne i zewnętrzne przyczyny władz wegetatywnych i zmysłowych

 

Rozdział IV

Przyczyny władz intelektualnych i poruszania

1. Intelektualne władze duszy

a. Władza intelektu możnościowego jako przypadłość oddzielona od ciała

b. Władza intelektu czynnego w aspekcie natury światła

c. Działanie intelektów: możnościowego i czynnego z punktu widzenia prawdy i fałszu

2. Władze ruchu miejscowego ze szczególnym uwzględnieniem władz pożądawczych

3. Wzajemne przyporządkowanie poszczególnych władz duszy.

 

Zakończenie

Bibliografia

Literatura podstawowa

Literatura pomocnicza

Summary

 

Książka jest dostępna w wersji elektronicznej.

Format pdf.